Những điểm nổi bật của Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài Chính Quốc tế tại Việt Nam

Với mục tiêu thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế (TTTCQT) tại Việt Nam như một khu vực có chính sách và khung pháp lý riêng, vượt trội, đặc thù nhằm thu hút các nhà đầu tư cung cấp sản phẩm, dịch vụ tài chính và các dịch vụ phi tài chính liên quan¹, Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội Việt Nam (Nghị quyết 222) đã xây dựng các cơ chế giải quyết tranh chấp đặc biệt tại TTTCQT này. Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết 222 là việc xây dựng Tòa án chuyên biệt (TACB) thuộc TTTCQT tại Việt Nam để xét xử, giải quyết các vụ việc tại TTTCQT tại Việt Nam. Nhằm thực thi cơ chế giải quyết tranh chấp này, ngày 11/12/2025, Quốc hội Việt Nam đã chính thức thông qua Luật TACB tại TTTCQT, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 với nhiều điểm nổi bật.  

Pháp luật áp dụng 

Theo quy định tại Khoản 1, Điều 6 Luật TACB, pháp luật tố tụng được áp dụng để giải quyết vụ việc tại TACB được thực hiện theo quy định của Luật này và Quy tắc tố tụng bảo đảm linh hoạt, rút gọn. Theo đó, khác với các thủ tục tố tụng được quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự, các tranh chấp tại TACB sẽ được giải quyết bằng Quy tắc tố tụng của TACB, hiện đang được Tòa án nhân dân tối cao nghiên cứu ban hành. Ngoài ra, quá trình tố tụng tại TACB sẽ không có sự tham gia của Kiểm sát viên. 

Về pháp luật nội dung, ngoài pháp luật Việt Nam, Luật TACB cho phép TACB áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế theo thỏa thuận của các bên trong trường hợp giao dịch có ít nhất một bên tham gia là cá nhân, tổ chức nước ngoài, trừ trường hợp vụ việc liên quan đến quyền sở hữu, quyền khác đối với bất động sản, thuê bất động sản hoặc sử dụng bất động sản làm tài sản bảo đảm thì áp dụng pháp luật của nước nơi có bất động sản. Ngoài ra, pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế không được áp dụng trong trường hợp hậu quả của việc áp dụng trái với trật tự công của Việt Nam.  

Thẩm phán 

Ngoài Thẩm phán là công dân Việt Nam, Luật TACB cho phép bổ nhiệm người nước ngoài làm Thẩm phán để giải quyết tranh chấp theo quy định của Luật TACB. Cụ thể, Khoản 2, Điều 10 Luật TACB quy định người nước ngoài phải đáp ứng đủ các tiêu chuẩn, điều kiện sau thì có thể được bổ nhiệm làm Thẩm phán TACB. 

a) Đã hoặc đang là Thẩm phán nước ngoài; luật sư, chuyên gia có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức chuyên môn phù hợp, am hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh;

b) Có ít nhất 10 năm kinh nghiệm tham gia xét xử, giải quyết vụ việc liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh;

c) Có năng lực tiếng Anh để xét xử, giải quyết vụ việc tạiTACB;

d) Không quá 75 tuổi, có sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Thẩm quyền của TACB 

Khoản 1, Điều 13 Luật TACB quy định TACB có thẩm quyền giải quyết các vụ việc sau đây, trừ vụ việc có liên quan đến lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước: 

a) Vụ việc về đầu tư, kinh doanh giữa các thành viênTTTCQTvới nhau hoặc giữa thành viên TTTCQT với tổ chức, cá nhân khác không là thành viên TTTCQT; 

b) Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài giải quyết tranh chấp giữa các thành viênTTTCQTvới nhau hoặc giữa thành viên TTTCQT với tổ chức, cá nhân khác không là thành viên TTTCQT; 

c) Yêu cầu liên quan đến việc Trọng tài giải quyết tranh chấp giữa các thành viênTTTCQTvới nhau hoặc giữa thành viên TTTCQT với tổ chức, cá nhân khác không là thành viên TTTCQT theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại; 

d) Vụ việc khác liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh tạiTTTCQTmà có ít nhất một bên là thành viên TTTCQT theo quy định của Tòa án nhân dân tối cao.  

Tiếng nói, chữ viết dùng trước TACB là tiếng Anh 

Điều 14 Luật TACB quy định rõ tiếng nói, chữ viết dùng trước TACB là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt. Đồng thời, bản án, quyết định của TACB được ban hành bằng tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt.  

Thời hiệu khởi kiện, thời hiệu yêu cầu 

Điều 18 Luật TACB quy định trừ trường hợp pháp luật về hoạt động đầu tư, kinh doanh tại TTTCQT có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận khác, thời hiệu khởi kiện, thời hiệu yêu cầu giải quyết vụ việc được xác định như sau: 

(i) Thời hiệu khởi kiện, yêu cầu là 06 năm kể từ ngày xảy ra sự kiện dẫn đến tố tụng được áp dụng đối với các vụ việc: Vụ việc về đầu tư, kinh doanh giữa các thành viên TTTCQT với nhau hoặc giữa thành viên TTTCQT với tổ chức, cá nhân khác không là thành viên TTTCQT; Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài giải quyết tranh chấp giữa các thành viên TTTCQT với nhau hoặc giữa thành viên TTTCQT với tổ chức, cá nhân khác không là thành viên TTTCQT; 

(ii) Thời hiệu yêu cầu theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại được áp dụng đối với yêu cầu liên quan đến việc Trọng tài giải quyết tranh chấp giữa các thành viên TTTCQT với nhau hoặc giữa thành viên TTTCQT với tổ chức, cá nhân khác không là thành viên TTTCQT theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại. 

Theo đó, ngoài quy định khác về thời hiệu cố định so với các thủ tục tố tụng thông thường tại Việt Nam, một trong những điểm khác biệt cần phải được các bên tranh chấp quan tâm là Luật TACB cho phép các bên thỏa thuận về thời hiệu. Do đó, tùy thuộc vào quan hệ giữa các bên mà các bên có thể thỏa thuận việc áp dụng thời hiệu phù hợp. 

Quyết định và tổ chức thi hành bản án, quyết định của TACB 

Khác với bản án, quyết định của Tòa án nhân dân được tổ chức thi hành bởi cơ quan thi hành án dân sự, Điều 37 Luật TACB quy định TACB là cơ quan có thẩm quyền ra quyết định thi hành án và tổ chức thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật do TACB ban hành. Việc ra quyết định thi hành án và tổ chức thi hành các bản án, quyết định của TACB được thực hiện bởi Thẩm phán được Chánh án TACB phân công thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn về thi hành án (Thẩm phán thi hành án). 

Theo đó, trong thời hạn 06 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, bên được thi hành án, bên phải thi hành án có quyền yêu cầu TACB ra quyết định thi hành án. Trường hợp thời hạn thực hiện nghĩa vụ được ấn định trong bản án, quyết định thì thời hạn 06 năm được tính từ ngày nghĩa vụ đến hạn. Đối với bản án, quyết định thi hành theo định kỳ thì thời hạn 06 năm được áp dụng cho từng định kỳ, kể từ ngày nghĩa vụ đến hạn.  

Kết luận 

Tóm lại, với tính chất đặc thù của TTTCQT, cơ chế giải quyết tranh chấp bằng TACB có nhiều sự khác biệt đáng kể so với các thủ tục tố tụng thông thường tại Việt Nam. Mặc dù vậy, những sự khác biệt này đều hướng đến việc thiết lập một mô hình Tòa án đáp ứng và phục vụ cho sự phát triển và hội nhập của Việt Nam trong thời kỳ mới. 

^{(1) Hải Liên (2025), Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam: Hệ sinh thái tài chính hiện đại, cạnh tranh toàn cầu, thể chế đột phá, Báo điện tử Chính phủ, https://baochinhphu.vn/trung-tam-tai-chinh-quoc-te-tai-viet-nam-he-sinh-thai-tai-chinh-hien-dai-canh-tranh-toan-cau-the-che-dot-pha-102250611104457767.htm.}  

Ngày viết bài: 18/01/2026

Bài viết liên quan

Giải quyết tranh chấp tại Trung tâm tài chính quốc tế theo Nghị quyết số 222/2025/QH15

Chia sẻ: