Trình tự, thủ tục hòa giải thương mại theo Nghị định số 22/2017/NĐ-CP

Hòa giải thương mại là một trong các phương thức giải quyết tranh chấp hiện đại và phổ biến trên thế giới. Tại Việt Nam, phương thức này cũng được các chủ thể lựa chọn để giải quyết tranh chấp. Với sự điều chỉnh của Nghị Định số 22/2017/NĐ-CP ngày 24/02/2017 quy định về hòa giải thương mại (“Nghị Định Số 22/2017/NĐ-CP”), hành lang pháp lý cho phương thức này ở Việt Nam tương đối đầy đủ và linh hoạt. Theo đó, Nghị Định Số 22/2017/NĐ-CP cho phép các tổ chức hòa giải thương mại quy định chi tiết trình tự, thủ tục tiến hành hòa giải theo Quy tắc hòa giải do từng tổ chức ban hành.¹ Quy tắc hòa giải phải được gửi bản dự thảo đến Bộ Tư Pháp trước khi tổ chức hòa giải thương mại thực hiện thủ tục đăng ký hoạt động.² 

Theo quy định tại Chương III của Nghị Định Số 22/2017/Đ-CP và tham khảo Quy tắc hòa giải của Trung Tâm Hòa Giải Thương Mại Quốc Tế Việt Nam (“Quy Tắc Hòa Giải VICMC”)³, trình tự, thủ tục tiến hành hòa giải thương mại được quy định như sau: 

1. Bước 1: Xác lập thỏa thuận hòa giải 

Dựa trên bản chất bình đẳng và tự nguyện, quy trình hòa giải thương mại chỉ có thể được tiến hành khi các bên đồng ý tham gia. Thỏa thuận hòa giải phải được ghi nhận dưới hình thức văn bản. Các bên có thể xác lập thỏa thuận hòa giải theo hình thức một điều khoản trong hợp đồng hoặc một điều khoản thỏa thuận riêng biệt.⁴  

Với cách thức quy định mở rộng, Nghị Định Số 22/2017/NĐ-CP cho phép các bên phát sinh tranh chấp linh hoạt xác lập thỏa thuận hòa giải thương mại. Theo đó, tại Quy Tắc Hòa Giải VICMC, trường hợp các bên không có thỏa thuận hòa giải, các bên phát sinh tranh chấp có thể lựa chọn phương án gửi Yêu Cầu Hòa Giải đến tổ chức hòa giải thương mại để yêu cầu hòa giải tranh chấp.⁵ Thời điểm tổ chức hòa giải nhận được Yêu Cầu Hòa Giải được xem là ngày bắt đầu thủ tục hòa giải. 

Như vậy, trường hợp giữa các bên không có thỏa thuận hòa giải, Yêu Cầu Hòa Giải có thể được xem là một hình thức xác lập thỏa thuận hòa giải giữa các bên. Tổ chức hòa giải thương mại sẽ phát hành Thông báo về yêu cầu hòa giải đến bên còn lại. Việc bên còn lại phản hồi Thông báo về việc chấp nhận yêu cầu hòa giải có thể được xem là một cách thức xác lập thỏa thuận thông qua tổ chức hòa giải thương mại. 

Lưu ý rằng, trường hợp các bên xác lập thỏa thuận hòa giải theo hình thức Yêu Cầu Hòa Giải tại tổ chức hòa giải thương mại, các bên phải tiến hành lựa chọn hòa giải viên thương mại từ danh sách hòa giải viên của tổ chức hòa giải đó. Hoặc các bên có quyền yêu cầu tổ chức hòa giải thương mại chỉ định hòa giải viên có kinh nghiệm trong lĩnh vực tranh chấp phát sinh. 

2. Bước 2: Nộp phí dịch vụ hòa giải 

Về bản chất, phí dịch vụ hòa giải thương mại cũng tương tự như tiền tạm ứng án phí khi giải quyết tranh chấp tại Tòa Án Nhân Dân các cấp. Các bên được yêu cầu bắt buộc phải đóng tạm ứng phí dịch vụ hòa giải sau khi yêu cầu hòa giải và phản hồi chấp thuận yêu cầu hòa giải tại tổ chức hòa giải thương mại.  

Trường hợp một trong các bên không đóng tạm ứng phí dịch vụ hòa giải, quy trình hòa giải thương mại sẽ kết thúc theo thông báo của tổ chức hòa giải thương mại. 

3. Bước 3: Điều chỉnh, bổ sung yêu cầu hòa giải (nếu có) 

Sau khi tổ chức hòa giải thương mại phát hành Thông báo về yêu cầu hòa giải đến bên còn lại, bên yêu cầu hòa giải có thể điều chỉnh, bổ sung yêu cầu hòa giải nếu xét thấy quan trọng và cần nêu rõ trong yêu cầu hòa giải. Theo đó, tổ chức hòa giải thương mại sẽ phát hành thông báo về việc bổ sung yêu cầu hòa giải. Khi nhận được thông báo, bên còn lại trong tranh chấp phải phản hồi chấp thuận cả hai yêu cầu hòa giải ban đầu và yêu cầu hòa giải bổ sung.  

4. Bước 4: Tổ chức phiên hòa giải 

Sau khi các bên xác lập thỏa thuận hòa giải và thanh toán đầy đủ chi phí, tổ chức hòa giải thương mại tiến hành thông báo việc tổ chức phiên hòa giải đến các bên. Số lần tổ chức phiên hòa giải hiện nay chưa có quy định giới hạn. Trong quá trình hòa giải, hòa giải viên có quyền liên lạc bằng mọi phương tiện hoặc tiếp xúc cùng lúc với các bên hoặc từng bên, trước, trong hoặc sau phiên hòa giải để hỗ trợ các bên đạt được thỏa thuận. 

5. Bước 5: Kết quả hòa giải thành 

Sau các phiên hòa giải, khi các bên đạt được thỏa thuận giải quyết tranh chấp, các bên có quyền cầu hòa giải viên lập văn bản về kết quả hòa giải thành. Văn bản về kết quả hòa giải thành ghi nhận căn cứ tiến hành hòa giải, thông tin cơ bản về vụ việc, nội dung chủ yếu của vụ việc và nội dung giải quyết tranh chấp mà các bên đạt được thỏa thuận. 

Văn bản kết quả hòa giải thành là cơ sở để Tòa Án Nhân Dân có thẩm quyền xem xét để công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa Án theo các quy định tại Chương XXXIII Bộ Luật Tố Tụng Dân Sự năm 2015.  

Như vậy, khi các bên đạt được kết quả hòa giải thành, quy trình hòa giải tại tổ chức hòa giải thương mại sẽ chấm dứt. Hoặc việc chấm dứt quy trình hòa giải sẽ được thực hiện theo các trường hợp quy định tại Điều 17 Nghị Định Số 22/2017/NĐ-CP và theo Quy tắc hòa giải của các tổ chức hòa giải thương mại ban hành. 

^{(1) Khoản 1 Điều 14 Nghị Định số 22/2017/NĐ-CP}

^{(2) Khoản 1 Điều 21 Nghị Định số 22/2017/NĐ-CP} 

^{(3) Tham khảo Quy Tắc Hòa Giải của Trung Tâm Hòa Giải Thương Mại Quốc Tế Việt Nam, https://vicmc.vn/wp-content/uploads/2025/01/VICMC_QuyTacHoaGiai_Mediation-Rule_VN_EN_publication.pdf}

^{(4) Điều 11 Nghị Định số 22/2017/NĐ-CP} 

^{(5) Điều 2 tại Quy Tắc Hòa Giải của Trung Tâm Hòa Giải Thương Mại Quốc Tế Việt Nam, https://vicmc.vn/wp-content/uploads/2025/01/VICMC_QuyTacHoaGiai_Mediation-Rule_VN_EN_publication.pdf}

Ngày viết bài: 20/08/2025

Chia sẻ: