Thẩm quyền của Tòa án sau sáp nhập

Kể từ ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án nhân dân (TAND) chính thức vận hành theo mô hình tổ chức mới, trên cơ sở các quy định của Luật Tổ chức TAND sửa đổi năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành, đặc biệt là Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao.  

Đáp ứng yêu cầu đó, hệ thống Tòa án được tổ chức lại theo hướng cấp tỉnh – cấp khu vực, thay thế mô hình cấp tỉnh – cấp huyện trước đây. Cùng với đó là việc điều chỉnh thẩm quyền xét xử, cơ chế tiếp nhận và xử lý các vụ án đang thụ lý, nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự, cũng như sự ổn định của trật tự tư pháp. 

Cơ cấu tổ chức và thẩm quyền của các cấp tòa án sau thay đổi như sau: 

1. Thay đổi về cơ cấu, tổ chức 

Từ ngày 01/7/2025, hệ thống tòa án của Việt Nam bao gồm: 

1. Tòa án nhân dân tối cao 
2. Tòa án nhân dân cấp tỉnh (thay thế các TAND cấp tỉnh trước đây) 
3. Tòa án nhân dân khu vực (tương đương các TAND cấp huyện sau sắp xếp) 
4. Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế 
5. Tòa án quân sự trung ương, Tòa án quân sự quân khu và tương đương, Tòa án quân sự khu vực 

Như vậy, so với trước ngày 1/7/2025, hệ thống tòa án đã được tái cấu trúc mạnh mẽ, thay đổi cấp TAND huyện thành Tòa án khu vực, bỏ tòa án nhân dân cấp cao, có thêm Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính.  

2. Thay đổi về thẩm quyền 

2.1. Tòa án khu vực 

TAND Khu vực được thành lập trên cơ sở sáp nhập địa bàn nhiều quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh và có chức năng thay thế hoàn toàn cho Tòa án nhân dân cấp huyện trước đây. Kể từ ngày 01/7/2025, thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực được mở rộng và cụ thể hóa như sau: 

(i) Đối với vụ án hình sự 

TAND Khu vực có thẩm quyền xét xử sơ thẩm đối với các vụ án hình sự mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định đến 20 năm tù. Trước đây, TAND cấp huyện chỉ có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các vụ án mà mức cao nhất của khung hình phạt đến 15 năm tù (tội phạm rất nghiêm trọng). 

Các vụ án có khung hình phạt tù chung thân hoặc tử hình thuộc thẩm quyền của TAND cấp tỉnh. 

(ii) Đối với vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động 

TAND Khu vực có thẩm quyền xét xử sơ thẩm đối với tất cả các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, bao gồm cả các vụ án có yếu tố nước ngoài (đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải ủy thác tư pháp).  

Đối với việc xem xét hủy phán quyết trọng tài vẫn thuộc thẩm quyền của TAND cấp tỉnh. 

(iii) Đối với vụ án hành chính 

TAND Khu vực có thẩm quyền giải quyết tất cả các vụ án hành chính, bất kể quyết định, hành vi hành chính được ban hành, thực hiện bởi các cơ quan hành chính nhà nước, bao gồm cả các cơ quan hành chính cấp tỉnh và cấp bộ. 

Trước đây, các quyết định hành chính, hành vi hành chính của chủ tịch UBND cấp huyện, các cơ quan hành chính cấp tỉnh và cấp bộ thuộc thẩm quyền xét sở sơ thẩm của TAND cấp tỉnh. 

(iv) Đối với yêu cầu giải quyết các vụ việc phá sản 

Cả nước sẽ có 03 TAND Khu vực giải quyết các yêu cầu về phá sản bao gồm: 

• TAND Khu vực 2 – Hà Nội có phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ đối với 18 tỉnh, thành phố, bao gồm: thành phố Hà Nội, thành phố Hải Phòng; các tỉnh: Bắc Ninh, Cao Bằng, Điện Biên, Hà Tĩnh, Hưng Yên, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Sơn La, Thái Nguyên, Thanh Hóa và Tuyên Quang. 
•  TAND Khu vực 1 – Đà Nẵng có phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ đối với 07 tỉnh, thành phố, bao gồm: thành phố Đà Nẵng, thành phố Huế; các tỉnh: Đắk Lắk, Gia Lai, Khánh Hòa, Quảng Ngãi và Quảng Trị. 
• TAND Khu vực 1 – Thành phố Hồ Chí Minh có phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ đối với 09 tỉnh, thành phố, bao gồm: thành phố Cần Thơ, Thành phố Hồ Chí Minh; các tỉnh: An Giang, Cà Mau, Đồng Nai, Đồng Tháp, Lâm Đồng, Tây Ninh và Vĩnh Long. 

2.2. Tòa án nhân dân cấp tỉnh 

(i) Giải quyết sơ thẩm đối với các vụ án sau: 

– Vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự, giải quyết phá sản và các vụ việc khác mà Tòa án nhân dân cấp tỉnh đã thụ lý trước ngày 01/7/2025 nhưng chưa giải quyết xong; 

– Vụ án, vụ việc mà bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh bị hủy để giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm; 

– Sơ thẩm các vụ án hình sự: 

• không thuộc thẩm quyền của tòa án Khu vực (mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định là chung thân, tử hình); 
• thuộc thẩm quyền của tòa án Khu vực nhưng có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, dư luận xã hội đặc biệt quan tâm; vụ án mà khi xử lý có ảnh hưởng đến chính trị, đối ngoại; vụ án mà người phạm tội là cán bộ lãnh đạo chủ chốt từ cấp tỉnh trở lên, người có chức sắc trong tôn giáo hoặc có uy tín cao trong dân tộc thiểu số; 

(ii) Thẩm quyền giải quyết phúc thẩm, xem xét kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, xem xét hủy phán quyết trọng tài, giải quyết việc khiếu nại, kiến nghị tương tự như thẩm quyền trước ngày 01/7/2025. 

2.3. Tòa án nhân dân Tối cao 

Từ ngày 01/07/2025, TAND Tối cáo tiếp nhận toàn bộ quyền hạn và nhiệm vụ của TAND Cấp cao trước đây, thành lập thêm Tòa án phúc thẩm để thực hiện nhiệm vụ xét xử phúc thẩm, cụ thể thẩm quyền cơ bản của TAND Tối cao như sau: 

• Giải quyết phúc thẩm các vụ án mà tòa án nhân dân cấp tỉnh xử lý sơ thẩm (do Tòa phúc thẩm thực hiện).  

• Xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định của Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao, TAND cấp cao, TAND cấp tỉnh đã có hiệu lực pháp luật; 

• Xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định của Tòa án nhân dân cấp tỉnh đã có hiệu lực pháp luật mà TAND cấp cao đã thụ lý trước ngày 01/7/2025 nhưng chưa giải quyết xong; 

• Giải quyết đơn đề nghị, văn bản yêu cầu, kiến nghị giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án, quyết định của Tòa án nhân dân cấp huyện, TAND khu vực đã có hiệu lực pháp luật khi xét thấy cần thiết.

Sự thay đổi ở trên đã không những đã tinh gọn đáng kể tổ chức bộ máy ngành Tòa án mà còn là bước đi đồng bộ với chủ trương sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã theo các nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Việc hợp nhất, giải thể nhiều đơn vị hành chính đặt ra yêu cầu tái cấu trúc hệ thống Tòa án cho phù hợp với địa giới hành chính mới, đồng thời đảm bảo tính ổn định, kế thừa và liên tục trong thực hiện chức năng xét xử. 

Ngày viết bài: 20/07/2025

Chia sẻ: