Người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương có phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo luật BHXH 2024?

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2025) đã điều chỉnh, bổ sung nhóm đối tượng bắt buộc phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc (BHXH) với mục đích tăng cường độ bao phủ và đảm bảo quyền lợi cho người lao động cũng như những người có liên quan đến hoạt động quản doanh nghiệp. Trong đó đáng chú ý là quy định về người quản lý doanh nghiệp theo quy định pháp luật không hưởng tiền lương (Điều 2.1 (n) Luật Bảo hiểm xã hội 2024). Đây là nhóm đối tượng trước đây chưa thuộc diện bắt buộc tham gia, nhưng theo quy định mới, sẽ phải đóng BHXH như các nhóm lao động khác.

Sự thay đổi này không chỉ tác động đến các cá nhân đang giữ vị trí quản lý trong doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng đến chiến lược tổ chức nhân sự, chi phí vận hành và tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp nói chung. Bài viết dưới đây sẽ phân tích một số quy định liên quan đến vấn đề này.

1. Người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương 

Khái niệm về người quản lý doanh nghiệp được quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020 là người quản lý doanh nghiệp tư nhân và người quản lý công ty, bao gồm:

1. Chủ doanh nghiệp tư nhân.
2. Thành viên hợp danh.
3. Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên.
4. Chủ tịch công ty.
5. Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị.
6. Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và
7. Cá nhân giữ chức danh quản lý khác theo quy định tại Điều lệ công ty.

Theo đó, người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương (“NQLDN”) có thể hiểu là cá nhân giữ một trong các chức vụ trong cho doanh nghiệp nhưng không ký kết thoả thuận lao động với doanh nghiệp đồng thời không nhận khoản tiền công, tiền lương nào của doanh nghiệp.

2. Quy định về việc tham gia bảo hiểm xã hội:  

2.1. Về căn cứ đóng bảo hiểm xã hội:  

Theo Điều 31.1.(d) Luật Bảo hiểm xã hội 2024, NQLDN được chọn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc nhưng nhưng thấp nhất bằng mức tham chiếu và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu tại thời điểm đóng.

Theo Điều 7.1 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức tham chiếu là mức tiền do Chính phủ quyết định dùng để tính mức đóng, mức hưởng một số chế độ bảo hiểm xã hội quy định trong Luật này.

Theo Điều 141.13 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu quy định tại Luật này bằng mức lương cơ sở. Tại thời điểm mức lương cơ sở bị bãi bỏ thì mức tham chiếu không thấp hơn mức lương cơ sở đó.

Hiện tại pháp luật chưa có quy định về mức tham chiếu và chưa có quy định về việc bãi bỏ mức lương cơ sở do đó, hiện tại vẫn áp dụng mức lương cơ sở để làm căn cứ xác định mức tham chiếu.

Theo Điều 3.2 Nghị định 73/2024/NĐ-CP, mức lương cơ sở hiện tại là 2.340.000 VNĐ và như vậy tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội thấp nhất là 2.340.000 VNĐ và cao nhất bằng 46.800.000 VNĐ.

2.2. Về mức đóng BHXH hàng tháng:  

Theo Điều 32.4 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, NQLDN cần đóng:

• 3% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào quỹ ốm đau và thai sản;
• 22% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vào quỹ hưu trí và tử tuất.

2.3. Các trường hợp loại trừ tham gia bảo hiểm xã hội với tư cách là NQLDN 

Theo quy định của pháp luật, NQLDN trước đó đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc trong các trường hợp sau thì sẽ không phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc với tư cách người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương.

1. Trường hợp 1: Đối tượng này làm việc tại doanh nghiệp, hợp tác xã, hoặc liên hiệp hợp tác xã thì tham gia bảo hiểm xã hội tại doanh ghiệp, hợp tác xã, hoặc liên hiệp hợp tác xã đầu tiên (Điều 2.5.(c) Luật Bảo hiểm xã hội).
2. Trường hợp 2: NQLDN đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật lao động và đủ điều kiện để hưởng chế độ bảo hiểm xã hội (Khoản 7 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024). Theo Điều 169.2 Bộ luật lao động 2019, đến năm 2025, tuổi nghỉ hưu áp dụng cho nam là 61 tuổi 3 tháng, đối với nữ là 56 tuổi 8 tháng.
3. Trường hợp 3: Đối tượng này trước đó đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thuộc theo nhóm đối tượng sau đây thì sẽ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo đối tượng tương ứng và theo thứ tự đến trước: (theo Điều 2.5.(e) Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Điều 3.3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP):

1. Người làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn, HĐLĐ xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên; 
2. Cán bộ, công chức, viên chức; 
3. Công nhận và viên chức quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác trong tổ chức cơ yếu; 
4. Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đổi nhân dân, sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân; 
5. Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ nghĩa vụ công an nhân dân; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí; 
6. Dân quân thường trực; 
7. Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã có hưởng tiền lương; 
8. Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố; 
9. Đối tượng quy định tại mục (1) làm việc không trọn thời gian, có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất. 

3. Về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp:  

Theo Điều 43.1 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, được sửa đổi bởi Điều 139.1 (a) Luật Bảo hiểm xã hội 2024, NQLDN theo Điều 2.1.(n) Luật Bảo hiểm xã hội 2024 không thuộc đối tượng áp dụng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

4. Về bảo hiểm y tế: 

Theo Điều 12 Luật Bảo hiểm y tế 2008, được sửa đổi bởi Điều 1.10 Luật bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024, NQLDN thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm y tế.

Về mức đóng bảo hiểm y tế: Theo Điều 13.1.(b) Luật Bảo hiểm y tế 2008 được sửa đổi bởi Điều 1.11 Luật bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024, mức đóng hằng tháng NQLDN tối đa bằng 6% tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và do đối tượng này đóng.

Tuy nhiên, theo Điều 13.5.a Luật bảo hiểm y tế 2024, người đồng thời thuộc nhiều đối tượng đối tượng tham gia bảo hiểm y tế khác nhau thì đóng bảo hiểm y tế theo đối tượng đầu tiên mà người đó được xác định theo thứ tự cuả các đối tượng quy định tại Điều 12 của Luật này. Do đó trong trường hợp NQLDN đã tham gia bảo hiểm y tế trước đó thì không phải đóng bảo hiểm y tế đối với vị trí này.

5. Bảo hiểm thất nghiệp: 

Theo Điều 43.1 Luật Việc làm 2013, đối tượng bắt buộc tham gia bảo hiểm thất nghiệp là người lao động làm việc theo hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc.

Do NQLDN không ký hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc và không nhận tiền lương nên không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp theo quy định pháp luật.

Ngày viết bài: 25/07/2025

Chia sẻ: