Dự thảo Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đưa ra định hướng quan trọng trong việc tài chính hóa quyền sở hữu trí tuệ. Theo đó, quyền sở hữu trí tuệ không chỉ được công nhận là quyền pháp lý mà còn được coi là tài sản có giá trị kinh tế, có thể định giá, thương mại hóa và sử dụng trong các giao dịch tài chính. Dự thảo luật xác định rõ: “Tài sản trí tuệ là quyền tài sản gắn liền với đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ được pháp luật bảo hộ, có giá trị kinh tế và khả năng khai thác thương mại.” Định nghĩa này tạo nền tảng pháp lý để doanh nghiệp và cá nhân có thể sử dụng quyền sở hữu trí tuệ trong các hoạt động tài chính như vay vốn, thế chấp, góp vốn và huy động vốn.
Các quy định liên quan được bổ sung bao gồm:
1. Tài chính dựa trên tài sản trí tuệ
Dự thảo luật quy định các quyền sở hữu trí tuệ phải được ghi nhận vào sổ kế toán, đồng thời cho phép chủ sở hữu xác định lại giá trị hợp lý tại thời điểm cuối kỳ lập báo cáo tài chính theo quy định chi tiết của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Bộ Tài chính sẽ chủ trì phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ ngành liên quan để xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giá các quyền sở hữu trí tuệ đã được giao dịch hợp pháp, kèm theo hướng dẫn chi tiết về phương pháp định giá.
Chính phủ sẽ triển khai các chính sách thí điểm về tài chính hóa quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm: (a) hỗ trợ hoặc bảo lãnh vay vốn trên cơ sở thế chấp quyền sở hữu trí tuệ; (b) sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để huy động vốn trên thị trường chứng khoán; và (c) phát triển sản phẩm bảo hiểm cùng các sản phẩm tài chính khác liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ.
Về ưu đãi thuế, doanh nghiệp được hưởng mức giảm trừ cao nhất đối với chi phí tạo ra và xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho các đối tượng được bảo hộ như quyền tác giả, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí và giống cây trồng theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp. Doanh nghiệp cũng được áp dụng mức thuế ưu đãi cao nhất đối với phần thu nhập từ việc khai thác thương mại các quyền này. Tương tự, tổ chức trung gian được hưởng mức thuế ưu đãi cao nhất đối với thu nhập từ các dịch vụ hỗ trợ khai thác thương mại thành công các quyền sở hữu trí tuệ nêu trên.
2. Quy định về thế chấp quyền sở hữu trí tuệ
Khi quyền tài sản liên quan đến quyền tác giả hoặc quyền liên quan được sử dụng làm tài sản thế chấp vay vốn, chủ sở hữu vẫn có thể chuyển quyền sử dụng cho tổ chức, cá nhân khác với điều kiện phải thông báo cho cả bên nhận chuyển quyền về tình trạng thế chấp và thông báo cho bên nhận thế chấp về việc chuyển quyền. Quy định tương tự cũng được áp dụng đối với quyền sở hữu công nghiệp, chủ sở hữu được chuyển quyền sử dụng đối tượng sở hữu công nghiệp đang thế chấp cho bên thứ ba, nhưng phải đảm bảo nghĩa vụ thông báo song phương cho cả bên nhận chuyển quyền và bên nhận thế chấp.
3. Thế chấp quyền tác giả, quyền liên quan
Quyền tài sản phát sinh từ quyền tác giả và quyền liên quan được công nhận là tài sản thế chấp hợp lệ để vay vốn ngân hàng, tuân thủ các quy định hiện hành về giao dịch bảo đảm. Để đảm bảo hiệu lực đối kháng với bên thứ ba, hợp đồng thế chấp phải được lập thành văn bản và đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Hợp đồng này cần cung cấp chi tiết về tình trạng bảo hộ của quyền, bao gồm cả các thông tin liên quan đến việc chuyển giao quyền đang diễn ra. Đối với quyền tài sản thuộc sở hữu chung, việc thế chấp yêu cầu sự đồng ý bằng văn bản của tất cả các đồng chủ sở hữu, trừ phi các phần sở hữu có thể tách ra sử dụng độc lập.
Trong trường hợp bên thế chấp vi phạm nghĩa vụ hoàn trả nợ, bên nhận thế chấp có quyền khai thác, chuyển nhượng hoặc bán đấu giá quyền tài sản đã thế chấp theo khuôn khổ pháp luật. Tuy nhiên, quá trình xử lý tài sản thế chấp này phải cam kết không xâm phạm quyền nhân thân của tác giả hoặc người biểu diễn. Các chi tiết cụ thể để thực hiện điều khoản này sẽ do Chính phủ quy định.
4. Thế chấp quyền sở hữu công nghiệp
Quyền sở hữu công nghiệp (trừ quyền đối với chỉ dẫn địa lý) được phép sử dụng làm tài sản thế chấp để vay vốn ngân hàng, tuân thủ các quy định hiện hành về giao dịch bảo đảm. Để đạt được hiệu lực đối kháng với bên thứ ba, hợp đồng thế chấp quyền sở hữu công nghiệp phải được lập thành văn bản và đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền.
Hợp đồng này có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin về tình trạng bảo hộ của quyền sở hữu công nghiệp, bao gồm cả các thỏa thuận về chuyển giao quyền sử dụng đang được thực hiện. Khi quyền sở hữu công nghiệp là tài sản sở hữu chung, việc thế chấp yêu cầu sự đồng ý bằng văn bản của tất cả đồng chủ sở hữu, trừ trường hợp các phần sở hữu có thể tách ra sử dụng độc lập.
Đặc biệt, nếu tài sản thế chấp là quyền đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, hoặc nhãn hiệu, bên thế chấp có nghĩa vụ thực hiện các thủ tục duy trì và gia hạn hiệu lực theo luật định. Trong trường hợp bên thế chấp vi phạm nghĩa vụ trả nợ, bên nhận thế chấp có quyền khai thác, chuyển nhượng, hoặc chuyển giao quyền sử dụng quyền sở hữu công nghiệp thông qua hình thức bán đấu giá theo quy định của pháp luật. Chính phủ sẽ ban hành các quy định chi tiết để triển khai điều khoản này.
Ngày viết bài: 20/11/2025
Khuyến cáo:
Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp các thông tin chung và không nhằm cung cấp bất kỳ ý kiến tư vấn pháp lý cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Các quy định pháp luật được dẫn chiếu trong nội dung bài viết có hiệu lực vào thời điểm đăng tải bài viết nhưng có thể đã hết hiệu lực tại thời điểm bạn đọc. Do đó, chúng tôi khuyến nghị bạn luôn tham khảo ý kiến của chuyên gia trước khi áp dụng.
Các vấn đề liên quan đến nội dung hoặc quyền sở hữu trí tuệ liên của bài viết, vui lòng gửi email đến cs@apolatlegal.vn.
Apolat Legal là một công ty luật tại Việt Nam có kinh nghiệm và năng lực cung cấp các dịch vụ tư vấn liên quan đến Sở hữu trí tuệ. Vui lòng tham khảo về dịch vụ của chúng tôi và liên hệ với đội ngũ luật sư tại Viêt Nam của chúng tôi thông qua email info@apolatlegal.com.
