Hiện nay tình trạng các website âm nhạc, quán Karaoke, nhà hàng, khách sạn, quán cà phê… sử dụng video, clip…âm nhạc rất nhiều nhưng đa số chưa thực hiện trả tiền nhuận bút, thù lao cho tác giả. Trên góc độ pháp luật sở hữu trí tuệ tại điều 33 Luật sở hữu trí tuệ quy định:

“2. Tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại không phải xin phép, nhưng phải trả tiền nhuận bút, thù lao theo thoả thuận cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng kể từ khi sử dụng; trường hợp không thoả thuận được thì thực hiện theo quy định của Chính phủ hoặc khởi kiện tại Toà án theo quy định của pháp luật.”

Vậy theo đó, các nhà hàng, khách sạn, quán Karaoke, website âm nhạc sử dụng bản ghi âm, ghi hình cho hoạt động kinh doanh của mình thì không phải thực hiện xin phép tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng.

Tuy nhiên, mặc dù không phải xin phép nhưng những chủ thể này phải trả tiền nhuận bút, thù lao theo thoả thuận từ khi sử dụng bản ghi. Thoả thuận này có thể là thoả thuận trước khi sử dụng, trong khi sử dụng hoặc sau khi sử dụng. Trong trường hợp không thoả thuận được thì áp dụng theo quy định của Chính phủ hoặc khởi kiện tại Toà án. Tuy nhiên hiện tại Chính phủ chưa có quy định về cách thức tính tiền nhuận bút, thù lao này như thế nào vì vậy trong trường hợp các bên không thoả thuận được nhuận bút, thù lao thì bên chủ sở hữu quyền buộc phải khởi kiện ra Toà án để yêu cầu thanh toán. Trong thời gian không thoả thuận được bên sử dụng bản ghi âm, ghi hình vẫn được quyền sử dụng bản ghi một cách hợp pháp mà không thể bị ngăn cản bởi bất cứ tổ chức, các nhân nào.

Theo đó, quy định này đang nghiêng toàn bộ lợi thế về bên sử dụng bản ghi, tức là buộc tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình phải thương lượng đàm phán với tổ chức, cá nhân kinh doanh sử dụng bản ghi. Nếu trường hợp tiền nhuận bút, thù lao đưa ra lớn hơn mức mà tổ chức, cá nhân kinh doanh sử dụng bản ghi đề nghị chi trả thì tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình phải “năn nỉ, hoà nhã, nhượng bộ” để có thể nhận được thù lao và nhuận bút từ những chủ thể này.

Quy định tại điều 29 nghị định 131/2013/NĐ-CP Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan về Hành vi sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại:

“1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại trong nhà hàng, cơ sở lưu trú du lịch, cửa hàng, siêu thị mà không trả tiền sử dụng cho chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan theo quy định.

  1. Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại trong cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke, dịch vụ bưu chính viễn thông, môi trường kỹ thuật số mà không trả tiền sử dụng cho chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan theo quy định.
  2. Biện pháp khắc phục hậu quả:

Buộc dỡ bỏ bản sao bản ghi âm, ghi hình dưới hình thức điện tử, trên môi trường mạng và kỹ thuật số đối với hành vi quy định tại Khoản 2 và Khoản 3 Điều này.”

Đối chiếu lại Quy định tại điều 33 Luật sở hữu trí tuệ thì gần như Quy định tại điều 29 nghị định 131/2013/NĐ-CP không có tác dụng thi hành trên thực tế. Vì để áp dụng điều khoản Phạt vi phạm hành chính này thì chủ thể sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã cố bố nhằm mục đích thương mại không trả tiền theo quy định. Mà việc trả tiền theo quy định ở đây được hiểu là trả tiền theo quy định tại điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ, tức là các bên phải có thoả thuận hoặc theo quy định của chính phủ như phân tích nêu trên.

Từ những vấn đề trên có thể kết luận, việc sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại của các website, quán Karaoke, nhà hàng, cà phê, khách sạn… là hợp pháp nhưng họ nên giữ tinh thần, thái độ thương lượng, thoả thuận, tự nguyện thanh toán tiền nhuận bút, thù lao theo thoả thuận cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng kể từ khi sử dụng.

Luật sư Phạm Thị Thoa – Apolat Legal