Trong thực tiễn thương mại, việc các doanh nghiệp mua đi bán lại sản phẩm của các doanh nghiệp khác là hoạt động rất phổ biến. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra sẽ phức tạp hơn nhiều nếu doanh nghiệp mua đi bán lại không có bất kỳ quan hệ hợp đồng nào với doanh nghiệp sản xuất hay phân phối chính thức. Rào cản về sở hữu trí tuệ tỏng trường hợp này sẽ được giải quyết như thế nào ?

Trong khi phát triển chiến lược xuất khẩu, bạn cần xác định, tốt nhất là qua tham vấn một chuyên gia có năng lực, liệu người mua có thể bán lại một cách hợp pháp các sản phẩm đã bảo hộ sở hữu trí tuệ mua được từ hoặc với sự đồng ý của SME của bạn tại một thị trường khác mà không cần phải xin phép bạn hay không. Vấn đề này chỉ nảy sinh khi bạn đã bảo hộ hoặc sẽ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại thị trường trong nước và các thị trường xuất khẩu. Tương tự, nếu doanh nghiệp bạn đã bán những sản phẩm được bảo hộ sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp và/hoặc quyền tác giả, thì khi đó bạn cần xác định xem có cần sự đồng ý chính thức của chủ sở hữu quyền khi bán các sản phẩm đó tại thị trường nước ngoài hay không (nghĩa là các quyền sở hữu trí tuệ có bị coi là “cạn quyền” không). Có thể bạn sẽ ngạc nhiên khi câu trả lời dành cho những câu hỏi này khá phức tạp và có thể không chỉ khác nhau giữa các nước mà còn phụ thuộc vào các loại quyền sở hữu trí tuệ liên quan.

Het doc quyen quoc te và nhap khau song song

Trước khi thảo luận về những vấn đề này, chúng ta phải xác định “cạn” quyền sở hữu trí tuệ là gì.

“Cạn quyền” liên quan đến một trong những giới hạn của quyền sở hữu trí tuệ. Khi một sản phẩm đã được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ mà đưa ra thị trường bởi SME của bạn hoặc các đối tượng khác mà bạn cho phép, thì các quyền sở hữu trí tuệ trong khai thác thương mại đối với sản phẩm đó không còn được thực hiện bởi SME của bạn nữa bởi vì chúng đã “cạn”. Đôi khi hạn chế này còn được gọi là “học thuyết bán lần đầu”,vì các quyền khai thác thương mại đối với sản phẩm sẽ kết thúc trong lần bán đầu tiên. Nếu luật pháp không quy định khác thì các hành vi tiếp sau như bán lại, cho thuê, cho mượn hay các hình thức sử dụng thương mại khác được thực hiện bởi các bên thứ ba sẽ không thể bị kiểm soát hoặc áp đặt bởi SME của bạn nữa. Có một sự đồng thuận tương đối rộng là điều này ít nhất sẽ được áp dụng trong khuôn khổ thị trường nội địa.

Điều ít được đồng thuận hơn là ở phạm vi nào thì việc bán một sản phẩm đã được bảo hộ sở hữu trí tuệ ở thị trường nước ngoài có thể làm cạn quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm này theo luật quốc gia. Vấn đề này trở nên xác đáng trong các trường hợp gọi là “nhập khẩu song song”. Nhập khẩu song song tức là nhập khẩu hàng hóa ngoài các kênh phân phối đã được thỏa thuận bằng hợp đồng bởi nhà sản xuất.

Vì nhà sản xuất/chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ không có mối liên hệ hợp đồng với nhà nhập khẩu song song, nên hàng hóa nhập khẩu đôi khi được gọi là “grey market goods”, trên thực tế có thể gây nhầm lẫn rằng những sản phẩm này là sản phẩm gốc, chỉ có các kênh phân phối không bị kiểm soát bởi nhà sản xuất/chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ.

Trên cơ sở quyền nhập khẩu quyền sở hữu đã trao cho người này có thể phản đối việc nhập khẩu đó để phân chia thị trường. Tuy nhiên, nếu việc tiếp thị sản phẩm ra nước ngoài của chủ sở hữu quyền hoặc với sự đồng ý của người đó dẫn tới việc làm cạn quyền sở hữu trí tuệ trong nước, thì đồng thời quyền nhập khẩu cũng chấm dứt có thể vì vậy mà không còn được viện dẫn để chống lại việc nhập khẩu song song đó nữa.

Những nguyên tắc trên có thể hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau phụ thuộc vào việc quốc gia nhập khẩu, vì lý do luật pháp hay chính sách, áp dụng thuật ngữ cạn quyền ở cấp độ quốc gia, khu vực hay quốc tế. Thuật ngữ cạn quyền ở cấp độ quốc gia không cho phép chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ kiểm soát việc khai thác thương mại hàng hóa ở thị trường nội địa của chủ sở hữu hoặc đối tượng được cho phép. Tuy nhiên, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ (hoặc bên được cấp lixăng) vẫn có thể phản đối việc nhập khẩu các hàng hóa gốc bán tại thị trường nước ngoài trên cơ sở quyền nhập khẩu. Còn đối với thuật ngữ cạn quyền ở cấp độ khu vực, lần bán đầu tiên sản phẩm bảo hộ sở hữu trí tuệ bởi chủ sở hữu quyền hoặc đối tượng được anh ta cho phépsẽ làm cạn toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm này không chỉ tại thị trường trong nước mà còn cả trong khu vực, và việc dựa vào nhập khẩu song song trong khu vực có thể không còn bị phản đối dựa trên cơ sở quyền sở hữu trí tuệ nữa. Khi một quốc gia áp dụng khái niệm cạn quyền ở cấp độ quốc tế thì quyền sở hữu trí tuệ sẽ cạn một khi sản phẩm đã được bán bởi chủ sở hữu quyền hoặc đối tượng được anh ta cho phép tại bất cứ nơi nào trên thế giới.

Các cơ quan sở hữu trí tuệ quốc gia, hoặc cái đại lý/đại diện sở hữu trí tuệ có thể thông báo cho bạn biết các điều khoản hoặc luật áp dụng đối với mỗi loại quyền sở hữu trí tuệ tại nước liên quan.

Tài liệu của: Bộ phận doanh nghiệp vừa nhỏ – Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới WIPO – http://www.wipo.int/sme

Luật sư Phạm Thị Thoa – Apolat Legal